"BELÇİKALILARA BAZI ŞEYLERİ BİZ ÖĞRETTİK"

Belçika’ya 1961’de baÅŸlayan bir göç hikayesi....
EmirdaÄŸ civarından Gent’e ilk göç 1962’de gerçekleÅŸmiÅŸ. Gent’e ilk giden EmirdaÄŸlı ise Karacalarlı Kötü Ahmet olarak biliniyor. O zamanlar Gent’te 40-50 civarında EmirdaÄŸlı varmış. Bugün Gent’teki Türk nüfusunun ezici bir çoÄŸunluÄŸunu EmirdaÄŸlılar oluÅŸturuyor. Gent’teki EmirdaÄŸlı nüfusu bugün 20 bin civarında. Gent’e ilk gidenlerden biri olan Hakkı Kutlu ile dergimizin yaptığı röportajı yayınlıyoruz :
Hakkı Kutlu kimdir, bize kendinizi tanıtır mısınız kısaca?
1943 EmirdaÄŸ-Adayazı Beldesi doÄŸumluyum. 1966’nın sekizinci ayında buraya geldim. Ä°lkokulu bitirdim Adayazı’da. Daha sonra babam okutmaya göndermedi. O zaman rençberlik vardı. Koyun güdeceksin, kuzu güdeceksin diyerek salmadı. Askerden geldim nüfus kağıdımı almadan Belçika’ya gelmek istedim sonrasında dediler ki; nüfus kağıdı olmayınca geçilmiyor dediler, nüfus kağıdını gittim aldım sonra geldim.
Peki Belçika’ya gelme fikri nereden çıktı?
Bize mektup gönderdiler o zaman. Bu mektubu bize buraya gelen Adayazılılar göndermiÅŸti. Onlar; Ahmet Uslu, Basri Çetinkaya, Tahir Barlas’tı. Bunlar bizim komÅŸulardı Adayazı’dan. Biz de burada onların yanına geldik. Bunun yanında Ahmet isminde biri de EmirdaÄŸ’a mektup gönderiyordu o zamanlar buraya gelin diye. Kötü Ahmet diye bilinir. Belçika-Gent’e EmirdaÄŸ civarından ilk gelen Karacalarlı Kötü Ahmet’ti. 1962’de geldi Karacalarlı Ahmet Öztürk (Kötü Ahmet). Bize gelen mektupta buraya gelip iÅŸ bulursanız çalışırsınız, iÅŸ bulamazsanız geri Türkiye’ye dönersiniz denilmiÅŸti. Bir de Pörnekli Halil vardı burada. Hollanda’dan Belçika’ya gelmiÅŸti Pörnekli Halil. Toplayıp insanları buraya getiriyordu 1966’da. Onunla gelecektik biz aslında ama onun otobüsünde yer dolmuÅŸtu. Bizi ancak bir dahaki seferinde alacağını söylemiÅŸti. Biz de bir dahaki seferi beklemeden, (Adayazı yani Pirikli’den 32 kiÅŸiydik biz) gelin dedik gidelim dedik Topkapı’ya gidelim oradan birini buluruz dedik. Bu zamana kadar Ä°stanbul’a ben hiç gitmemiÅŸtim. Topkapı’ya geldik biz. 30-32 yaÅŸlarında biri bizi Belçika’ya götürmek istedi. 1500 mark istedi her birimizden. Parayı oraya varınca alacağım dedi. Sonra 32 kiÅŸi bindik biz otobüse. Adresi verdik biz adama. Adres, “Rue Jorley No 22 , 1030 Brüksel”di adres. Åžimdi bu dediÄŸim yerde apartmanlar var. Biz yola çıktık. Hudutları geçtik, Fransa’ya geldik. Fransa’da da polis uyuyormuÅŸ biz buradan da bastık geçtik. Sonra Brüksel’e geldik. Brüksel’de ÅŸoför bir saat falan aradı adresi bulamadı. Sonra ÅŸoför bir taksiciye adresi sordu. Biz de taksiciye baktık taksici polise benziyordu. Korktuk biz polis diye. Sonra ÅŸoför bize bunun taksici olduÄŸunu söyledi. Bizi adrese götürdü taksici. Sonra ÅŸoför bizi adrese bıraktı biz de parasını verdik. Böylelikle Brüksel’e gelmiÅŸ olduk.
Bizi burada karşıladılar evlerine yerleÅŸtirdiler Adayazı’dan gelenler. Sonra da onlar o gün için iÅŸe gittiler. Bize dışarı çıkmayın kalabalıksınız polisler sizi götürür dediler. O gün biz orada kaldık. Ertesi gün bizim Cin Kadir’le AteÅŸoÄŸlu geldiler ben onlara haber salmıştım. Bizim 5-6 tane Kutlu vardı bizi seçtiler götürdüler. Bizi Gent’e getirdiler. Gentstraat’a geldik biz burada. O zaman sadece bizler vardık kadın yoktu. Sonra bizim Gede Veli’nin oÄŸlu vardı Hollanda’da o duymuÅŸ bizim Gent’e geldiÄŸimizi. O çocuk da burada biriyle kalıyordu Hollanda’da duruyordu. Burada bize bir ev tuttu. Buradaki Belçikalı kadınlardan bize yardımcı olmalarını istemiÅŸti. Bize Belçikalılar ev düzdüler o zaman. Böylece buraya yerleÅŸmiÅŸ olduk.
Sizin geldiÄŸiniz yıllarda Gent’te ne kadar EmirdaÄŸlı vardı tahmini olarak?
O zaman köylerden gelenler vardı 40-50 civarında EmirdaÄŸlı vardı hatırladığım kadarıyla...
Buraya yerleştikten sonra ne yaptınız?
Önce ben Brüksel’de bir iÅŸe girdim. Ä°nÅŸaatta çalışıyordum. Sonra YetimoÄŸlu bizi tekrar Gent’e getirdi (Veysel Biçici). Sonra Karacalar’dan Kel Mehmet falan geldi KaraaÄŸaç’tan. Sonra biz jelatin fabrikasına girdik. Burada 30 yıl çalıştıktan sonra emekli oldum. Toplam 35 sene çalıştım Belçika’da. Ben de buraya kardeÅŸlerimi getirdim istekle. O zaman getirmek kolaydı. O zaman iÅŸ çoktu. Çalışacak insan arıyordu fabrikalar. Fabrika davetiye çıkarıyordu fabrika iÅŸçi olarak getiriyordu Türkleri.
Peki buraya gelirken bir hayaliniz var mıydı?
Hayalim, burada biraz para kazandıktan Türkiye’ye geri dönmekti. Bizden önce gelenler vardı onlar döndüler Türkiye’ye tekrar. Sonra biz dönmeyi düÅŸünürken baktık Belçika paramızı veriyor, somaç veriyor vazgeçtik dönmekten. Buraya ilk Türk aileler 1967’de gelmeye baÅŸladı.
O dönemde Belçika’da Türklere bakış açısı nasıldı?
O zaman bize fotoÄŸrafımızı çekecek gibi bakıyorlardı. Seviliyordu Türkler. Markette falan bir ÅŸey alacağımız zaman önümüze yığıyorlardı ne varsa.
Burada alışverişlerinizi nasıl yapıyordunuz?
O zaman çok birÅŸey almıyorduk. Patates, soÄŸan gibi ÅŸeyler alıyorduk onlar da ortadaydı zaten.
“BELÇÄ°KALILARA BAZI ÅžEYLERÄ° BÄ°Z ÖÄžRETTÄ°K”
Banyo, lavabo ihtiyaçlarınızı nasıl görüyordunuz?
Belçikalılar banyoyu bilmiyordu o zamanlar. Biz ilk geldiÄŸimizde leÄŸende yıkanıyorduk. Benim leÄŸen vardı hatıra olarak saklıyorum hala. Belçika’da banyo yoktu. Koca mahallede bir tek tuvalet vardı herkes sıra bekliyordu. Kerkstraat’ta bir tek tuvalet vardı. Belçikalılara taharetlenmeyi falan biz öÄŸrettik. O zaman Belçikalılar sadece tuvalet kağıdı kullanıyorlardı. Yani bazı ÅŸeyleri biz öÄŸrettik Belçikalılara.
Bizim geldiÄŸimizde burada firit falan vardı biz kendimiz piÅŸiriyor, kendimiz yiyorduk. Belçikalıların milli yiyecekleri patates vardı bol bol.
“Ä°LK CUMA NAMAZINI KÄ°LÄ°SEDE KILDIK”
İlk Cuma namazını hatırlıyor musunuz? Nerede, nasıl kılmıştınız?
Ä°lk Cuma namazını, kilise vardı o kiliseye gittik, Papaz’a söyledik. Biz bir yer arıyoruz dedik, papaz bize ‘burada kılın’ dedi. Eski kullanılmayan bir kiliseydi. Ä°mamımız da Piriklili Mahmut Hocaydı. Burada vefat edenleri de kendi imkanlarımızla Türkiye’ye gönderiyorduk. Sonradan cemiyet kurduk. 1967-68’de ilk Türk cemiyetini kurduk. Mustafa SaÄŸlam (BaÅŸkan Mustafa) diye biri ilk BaÅŸkan olmuÅŸtu cemiyete. 1975’de ÅŸu andaki Merkez Cami’yi aldık. Åžu anda o cami de binlerce kapasiteye sahip.
Åžu anda Belçika’da okumuÅŸ bir yere gelmiÅŸ oÄŸlunuz veya kızınız var mı?
Ben fabrikadan emekli oldum. Türkiye’ye her sene gidip geliyorum. Ä°znimi hiç aksatmadım her sene izine gittim Türkiye’ye. Mühendis oÄŸlum var Belçika’da okumuÅŸ. Åžimdi Kocatepe Üniversitesi’nde (Afyon) ders veriyor. Bunun yanında burada okumuÅŸ, okuyan çocuklarım ve torunlarım da var.
Yani bir iÅŸçi olarak geldiÄŸiniz Belçika’da ÅŸu anda sizin çocuklarınız ve torunlarınız eÄŸitim görüyor iÅŸ sahibi oluyor.
Evet, biz buraya bir hayalle gelmiÅŸtik ama kaldık. Åžimdi çocuklarımız, torunlarımız burada okula gidiyor yani yerleÅŸtik buraya.
Hakkı Kutlu’ya dergimize yaptığı açıklamalardan dolayı teÅŸekkür ediyoruz.